بلندر ۵: بررسی ویژگی‌ها و قابلیت‌های جدید و تفاوت‌ها با نسخه‌های پیشین

بلندر ۵.۰ که در نوامبر ۲۰۲۵ منتشر شد، یک به‌روزرسانی گسترده و تحول‌آفرین برای این نرم‌افزار رایگان و متن‌باز است. در مدت کوتاهی پس از عرضه‌ی نسخه ۴.۵، تیم توسعه بلندر با انتشار ۵.۰ نشان داد که همچنان با سرعت بالا روی بهبودها و افزوده‌های جدید کار می‌کند. نسخه‌ی ۵.۰ ضمن رفع صدها باگ، قابلیت‌های جدیدی را در اغلب بخش‌های اصلی نرم‌افزار از مدل‌سازی و تکسچرینگ تا انیمیشن و رندرینگ فراهم آورده است. در ادامه به مهم‌ترین ویژگی‌های جدید بلندر ۵ و تفاوت‌های آن با نسخه‌های قبلی می‌پردازیم.

مدیریت رنگ پیشرفته و پشتیبانی HDR

یکی از برجسته‌ترین تغییرات بلندر ۵ بهبود کامل «خط لوله مدیریت رنگ» (Color Management) است. در این نسخه، بلندر به‌طور بومی از فضای رنگ با گام گسترده و محدوده دینامیکی بالا (HDR) پشتیبانی می‌کند. اکنون می‌توان از استانداردهای حرفه‌ای رنگ مانند ACEScg و Rec.2020 به عنوان فضای کاری استفاده کرد و خروجی‌ تصویر و ویدیو را در فرمت‌های HDR (مانند Rec.2100-PQ و HLG) صادر نمود. این امکان باعث می‌شود بلندر بهتر با جریان‌های کاری صنعتی فیلم و انیمیشن همخوانی داشته باشد. در نسخه‌های پیشین، بلندر عمدتاً از فضای خطی Rec.709 استفاده می‌کرد و پشتیبانی جامعی از ACES یا HDR نداشت. در بلندر ۵ می‌توانید نمای‌های جدید ACES 1.3 و 2.0 را بجای Filmic یا ACEScc انتخاب کنید و حتی در نودهای کامپوزیت، نود جدید Convert Colorspace را برای تبدیل بین فضای رنگ‌ها به کار برید. به‌علاوه، افکت‌های جدیدی در گره Sky Texture اضافه شده است که پخش چندگانه نور (multiple scattering) را شبیه‌سازی می‌کند و نمای آسمان را واقع‌گرایانه‌تر ساخته است.

گره‌های هندسی و مدل‌سازی پیشرفته

بلندر ۵ تحولی بزرگ در بخش Geometry Nodes دارد. این سیستم گره‌ای اکنون داده‌های حجمی (Volume) را به‌طور کامل پشتیبانی می‌کند، به‌طوری که می‌توان داده‌های حجمی OpenVDB را مستقیماً دست‌کاری نمود. همچنین قابلیت میدان فاصله علامت‌دار (Signed Distance Field) به گره‌ها اضافه شده است، که امکان ساخت هندسه‌های پیچیده با عملیات بولی را فراهم می‌کند در نتیجه، گردش‌کارهای جدیدی در شبیه‌سازی جریان‌های سیال یا نمایش علمی داده‌های حجمی ممکن شده است.

در کنار پشتیبانی حجمی، گره‌های هندسی در بلندر ۵ دارای ظاهری کاربرپسندتر هستند: اشکال کانکتورهای جدید (شکل باندل و کلوزر) و انواع گره‌های گرید حجمی افزوده شده‌اند. علاوه بر این، بلندر حالا می‌تواند «بافرهای هندسی عظیم» (massive buffers) را در فایل‌های BLEND مدیریت کند، به طوری که امکان ذخیره و کار با مدل‌های بسیار پرجزئیات (صدهزارها میلیون وجه) فراهم شده است.

از سوی دیگر، ابزارهای مدل‌سازی بلندر نیز بهبود یافته‌اند. در نسخه‌ی ۵، چند اصلاحگر (Modifier) جدید بر پایه‌ی گره‌های هندسی معرفی شده است:

• اصلاحگر آرایه (Array): اکنون علاوه بر آرایه ساده، آرایه‌های دایره‌ای و تنظیمات تصادفی‌سازی دارد و با ابزارهای تعاملی (گیزمو) در صفحه قابل تغییر است.

• اصلاحگر توزیع روی سطح (Scatter on Surface): قرار دادن اشیاء تکراری بر نقاط، لبه‌ها یا وجوه یک مش دیگر.

• اصلاحگر نمونه‌سازی در عناصر (Instance on Elements): مشابه پاراگراف بالاست و برای سر و صحنه‌های پیچیده مفید است.

• اصلاحگر تغییر تصادفی نمونه‌ها (Randomize Transforms/Instances): تغییر تصادفی موقعیت، مقیاس و جهت نمونه‌های ایجاد شده برای ایجاد نتایج طبیعی‌تر.

• اصلاحگر تبدیل منحنی به لوله (Curve to Tube): ساخت هندسه‌های لوله‌ای یکنواخت از مسیرهای منحنی به‌همراه سرپیچ‌های گرد.

• اصلاحگر ورودی هندسه (Geometry Input): زیرساخت لازم برای استفاده از گره‌های هندسی به‌عنوان اصلاحگر در صحنه.

با وجود این اصلاحگرها، نمونه قدیمی آرایه (با عنوان Legacy Array) نیز همچنان در دسترس است تا قابلیت‌های قدیمی بلندر حفظ شود. در مجموع این تغییرات مدل‌سازی، بسیاری از نیازهای قدیمی هنرمندان ۳D برآورده شده و راه برای توسعه بیشتر گره‌های هندسی باز شده است.

علاوه بر این اصلاحگرها، سایر قابلیت‌های مدل‌سازی نیز تقویت شده‌اند. برای مثال گزینه جدید Lattice Deform Selected در منوی اضافه کردن گنجانده شده که برای هر شیء انتخاب شده یک شبکه (لتیس) و اصلاحگر مشابه ایجاد می‌کند. در اصلاحگر چندسطحی (Multiresolution) نیز وضعیت جدیدی اضافه شده تا راس‌های پایه‌ی مدل به موقعیت حجمی منتقل شوند (Conform Base). روند ادغام رئوس (Merge by Distance) و ابزارهای انتخاب نیز بهبود یافته است. همچنین در ویرایش UV، الگوریتم همگام‌سازی انتخاب تغییر کرده تا انتخاب یک نقطه در ویرایشگر UV به‌صورت بهتری با رئوس در نما هماهنگ شود و انتخاب جزئی (جزیره‌ها) نیز ممکن گردد.

بهبود رندرینگ و شیدینگ

موتور رندرینگ اصلی بلندر (Cycles) در نسخه ۵ نیز بهبودهای چشمگیری داشته است. برای رندر حجم‌ها الگوریتم جدید بی‌طرف (null-scattering) معرفی شده که به عنوان الگوریتم پیش‌فرض استفاده می‌شود و کنترل پارامترها را آسان‌تر کرده است. اکنون رندر Subsurface Scattering با الگوریتم تصادفی‌سازی نور جدید (random walk) طبیعی‌تر شده و اثرات داخل‌سطحی مواد نیمه‌شفاف (مانند پوست یا سنگ مرمر) را بهتر شبیه‌سازی می‌کند.

اثر «رنگین‌شدگی لایه‌نازک» (Thin-Film Iridescence) که قبلاً فقط در شیدر Principled BSDF بود، اکنون در شیدر Metallic نیز پشتیبانی می‌شود و می‌توان جلوه رنگی اکسید فلزات را نیز ایجاد کرد. همچنین دو گذر جدید به رندر اضافه شده است: Portal Depth (برای بهبود نورپردازی ورودی) و Render Time (برای شناسایی بخش‌های زمان‌بر در صحنه).

در زمینه بهینه‌سازی، پشتیبانی از NanoVDB در شبیه‌سازی دود و آتش جایگزین OpenVDB شده است؛ این تکنیک از سوی NVIDIA توسعه یافته و مصرف حافظه و کیفیت شبیه‌سازی‌های دود را بهبود می‌دهد. همچنین در نسخه ۵ فرآیند کامپایل متریال‌ها در هر دو حالت OpenGL و Vulkan بسیار سریع‌تر شده است و موجب بارگذاری و راه‌اندازی بهتری می‌شود. قابلیت Adaptive Subdivision اکنون بالغ‌تر شده و گزینه جدیدی برای تعریف اندازه‌ی گسسته‌ها در فضای مدل (Object Space) به آن اضافه شده است.

به طور خلاصه، نسخه‌ی ۵ رندر بلندر را برای تولید نتیجه‌های واقعی‌تر و زیباتر آماده می‌کند و در عین حال تنظیمات و الگوریتم‌های جدید، امکان صرفه‌جویی در زمان و منابع را فراهم می‌نماید.

ابزارهای کامپوزیت و ویرایش ویدئو

یکی از قابلیت‌های مهم و تازه‌ی بلندر ۵، یکپارچگی بیشتر میان سیستم کامپوزیت (ترکیب‌بندی) و ویرایشگر ویدئویی (Sequencer) است. اکنون یک اصلاحگر جدید کامپوزیت وجود دارد که امکان اعمال مستقیم گره‌های ترکیب بر روی کلیپ‌های ویدئویی در Sequencer را فراهم می‌آورد. به این ترتیب ویرایشگر ویدیوی بلندر می‌تواند افکت‌های پیچیده را بدون خروج از خود محیط Sequencer اعمال کند، که روند کار انیمیشن‌سازان و ویرایشگران جلوه‌های ویژه را بسیار ساده‌تر می‌کند. علاوه بر این، یک قفسه ابزار (Asset Shelf) جدید در پنجره کامپوزیت اضافه شده که مجموعه‌ای از افکت‌های آماده مانند پراش رنگ (Chromatic Aberration) و نشت نور (Vignette) را به‌صورت از پیش تعریف‌شده ارائه می‌دهد.

در بخش ویرایش ویدئو، بلندر ۵ چند قابلیت جذاب برای داستان‌کوتاه‌ها و استوری‌بورد ارائه داده است. از جمله اینکه هر دو صحنه‌ی کاراکتر (Scene) و ویرایشگر ویدئو به‌طور هم‌زمان قابل ویرایش هستند: وقتی روی نوار زمانی کلیپ‌های یک صحنه کار می‌کنید، امکان تغییر صحنه‌ی متناظر در همان زمان فراهم است. علاوه بر این، عنوان‌های ویدئویی (Text strips) حالا مانند جعبه‌های متن واقعی رفتار می‌کنند و کار با متن در ویدئو‌ها آسان‌تر شده است. پیشرفت‌های دیگر شامل افزودن قابل بودن چندین فایل با کشیدن و رها کردن هم‌زمان، ایجاد کلیدهای میانبر جدید و پیش‌بارگذاری فریم‌ها برای پخش نرم‌تر است.

افزون بر اینها، بلندر ۵ یک فایل شروع جدید به نام Storyboard ارائه می‌دهد که قالبی آماده برای طرح‌ریزی داستان می‌باشد. این قالب مخصوص انیماتورها و فیلم‌سازان کوتاه طراحی شده تا مراحل اولیه‌ی فیلم‌سازی را سریع‌تر انجام دهند.

واسط کاربری و قابلیت‌های دسترسی

رابط کاربری (UI) بلندر ۵ نیز تغییرات متعددی داشته است که هدف آن بهبود تجربه کاربر و دستیابی سریع‌تر به ابزارهاست. تم پیش‌فرض نرم‌افزار اصلاح و یکپارچه‌تر شده و بسیاری از تنظیمات تکراری حذف شده‌اند تا سفارشی‌سازی تم‌ها آسان شود. پنل‌ها و کنترل‌ها بهینه‌تر شده‌اند، مثلاً قلم‌های UI همگی از فونت خواناتری به نام Inter استفاده می‌کنند (این تغییر در نسخه ۴ آغاز شد). صفحه‌کلیدهای میانبر نیز برای آینده توسعه یافته‌اند تا با قابلیت‌های جدید سازگار بمانند. از دیگر بهبودها می‌توان به حالت تمرکز (Focus Mode) اشاره کرد که امکان حواس‌پرتی کم‌تر در زمان کار با یک ناحیه را فراهم می‌کند، و همچنین پیمایش لمسی بهینه‌تر در محیط جدید کاری (مثل نمایش دسته‌ها به صورت تب‌های رنگی).

در نهایت، تغییرات اندکی در پنجره Outliner (ساختار صحنه) و ویرایشگر گره‌ها انجام شده است: برای نمونه، هنگامی که اشیاء را در Outliner والد می‌کنید (drag and drop)، موقعیت‌شان حفظ شده و ناخواسته جابه‌جا نمی‌شوند. همچنین گره‌ها شکل ظاهری صافی یافته‌اند و نوار عنوان آن‌ها می‌تواند رنگی شود. همه‌ی این تغییرات کوچک مجموعاً باعث می‌شوند کار با بلندر روان‌تر و به‌روزتر به نظر برسد.

پایپلاین، ورودی/خروجی و سازگاری

بلندر ۵ برخی تغییرات زیرساختی نیز دارد که در گردش کار و تعامل با سایر نرم‌افزارها مهم است. پیش از این فایل‌های بلندر محدودیتی در حجم دیتابلاک (مثلاً زیر ۲ گیگابایت) داشتند، اما اکنون می‌توان مقادیری بسیار بزرگ‌تر (مستقل از صدها میلیون راس) را در هر فایل ذخیره کرد. همچنین داده‌های مختلف مانند مش‌ها و گروه‌های گره‌ای را می‌توان بسته‌بندی کرد تا از تکرار غیرضروری جلوگیری شود؛ این ویژگی در واردات کتابخانه‌های مشترک (مانند کتابخانه Asset) مفید است. از سوی دیگر، به‌روزرسانی‌هایی در واردکننده‌ها و صادرکننده‌ها انجام شده: برای مثال، واردکننده FBX جدید (بر پایه‌ی ++C) که در نسخه‌های پیشین آزمایشی بود، اکنون جایگزین اصلی واردکننده قدیمی شده و سرعت بیشتری دارد. واردکننده‌های USD، OBJ و سایر فرمت‌ها نیز بهبود یافته‌اند. قالب Collada (.dae) که سال‌ها متروک شده بود، اکنون حذف شده تا حجم نصب بلندر کاهش یابد.

در حوزه سازگاری نیز تغییراتی پیش آمده است. نسخه ۵ سخت‌افزارهای قدیمی‌تر مانند مک‌های اینتل را دیگر پشتیبانی نمی‌کند و حداقل نیازهای گرافیکی بالاتر رفته است. بعلاوه، برخی تغییرات ناسازگار در API پایتون رخ داده که ممکن است برای افزونه‌های قدیمی نیاز به بروزرسانی باشد. به طور خلاصه، بلندر ۵ شروع یک چرخه انتشار جدید دوساله است که برای دستیابی به قابلیت‌های پیشرفته، حداقل برخی از سازگاری‌های قبلی را قربانی کرده است. توصیه شده تا کاربران نسخه ۴.۵ را در کنار ۵ نصب نگه دارند تا گردش کار بدون مشکل ادامه یابد.

نتیجه‌گیری درباره بلندر ۵ بررسی ویژگی ها و قابلیت های جدید و تفاوت ها

بلندر ۵.۰ بدون شک یک جهش بزرگ رو به جلو برای این نرم‌افزار است. مدیریت رنگ حرفه‌ای با پشتیبانی HDR، قابلیت‌های جدید گسترده در گره‌های هندسی و ابزارهای مدل‌سازی، بهبودهای اساسی در رندرینگ و ادغام بهتر کامپوزیت و ویدئو تنها بخشی از نوآوری‌های آن هستند. تمامی این تغییرات باعث می‌شود بلندر ۵ به ابزاری قوی‌تر و هماهنگ‌تر با نیازهای استودیوهای فیلم، جلوه‌های ویژه و بازی‌سازی تبدیل شود. در عین حال، کاربران قدیمی باید با برخی تغییرات زیرساختی (مانند نیاز سخت‌افزاری بالاتر) کنار بیایند. به طور کلی نسخه‌ی جدید بلندر، نقطه‌ی عطفی در مسیر تکامل این نرم‌افزار است و دیدگاه جدیدی به آینده‌ی پر از امکانات بلندر عرضه می‌کند.

آموزش بلندر (Blender) را با ایلرن اسکول به سطحی حرفه‌ای و کاربردی بیاموزید! دوره‌های جامع و پروژه‌محور ما شما را از مبتدی تا پیشرفته همراهی می‌کند. با یادگیری اصول و تکنیک‌های پیشرفته، خلاقیت خود را در طراحی سه‌بعدی و انیمیشن به اوج برسانید. همین حالا به دنیای حرفه‌ای بلندر وارد شوید!